Streven naar gemeenschap
Auteur: Ton de Baaij
Publicatiedatum: 20-09-2004
In de Afrikaanse stammen lossen ze problemen op met behulp van dialoog. Alles gedragen door de gehele gemeenschap. Dat kan, omdat de leider een beslissing neemt vanuit de behoefte en het belang van de gemeenschap, nadat hij eerst heeft geluisterd naar die gemeenschap.
Er is een beweging gaande in de wereld. In ieder geval in de wereld van mij en dat is het enige wat ik heb om naar de wereld te kijken, nietwaar? Het thema wat daarbij hoort is ‘gemeenschap’. In mijn laatste HRM-column heb ik het verhaal van de ganzen beschreven, omdat we hier zoveel van kunnen leren. Zeker als het gaat om samenwerking. De eerste les vertaalt zich als volgt: Mensen die een gemeenschappelijke richting en gemeenschapsgevoel delen, zullen sneller en makkelijker hun doel bereiken, omdat ze reizen op de drijfkracht van de ander.
Zo las ik laatst het boek van Willem de Liefde over African Tribal Leadership. Dat gaat over gemeenschapsdenken onder het motto: Ik ben omdat wij bestaan. Vandaag de dag roepen Westerse en Oosterse leiders allerlei dingen die te maken hebben met hun gemeenschap, maar de vraag is: wordt wat ze roepen ook gedragen door de gemeenschap? Staan de Amerikanen als gemeenschap achter de volharding van Bush in Irak? In Indonesië moeten maatregelen worden getroffen om de bossen op Sumatra te behouden. De president wacht op de verkiezingen om de maatregelen daarna van kracht te laten worden. Niet in gemeenschapsbelang, maar om haar eigen belang. Kijk nu eens rond in je eigen organisatie en naar jezelf en merk op, welke zaken voortkomen uit de behoeften en belangen van de gemeenschap en welke uit individuele?
Als ik naar mezelf kijk, merk ik op dat ik dicht bij de individuele mensen sta,
maar verder weg van de gemeenschapsrichting. In hoeverre verbind ik mijn ziel
aan de ziel van deze gemeenschap? Ik begeleid medewerkers in levens- en loopbaanvraagstukken
naar aanleiding van een ontstane onbalans. Daarmee sta ik dicht bij de individuele
ziel van die persoon en ondersteun de gemeenschap door een gevallene te helpen
weer op krachten te komen. Daarmee wordt de organisatie sterker. Maar om in ganzentermen
te spreken,
vlieg ik wel mee met de gemeenschap in dezelfde richting? Of help ik alleen gevallene
weer mee te kunnen vliegen? Dat is een interessante vraag. Ik ben blij met het
werk dat ik doe en mijn omgeving is dat ook. Dat is niet de kwestie. Gaat het
mij om de gemeenschap of alleen om het individu dat tegenover mij zit? Ik verdenk
mezelf van het laatste.
Laatst hoorde ik een manager praten. Hij zei: Ja, als jou dat niet lukt, kan ik mijn doelstellingen ook niet halen. Dat ligt dan niet aan mij. Dat is een typische uitspraak van iemand die voor eigen belang of minimaal eigen overleving gaat en niet bezig is met het belang of de overleving van de gemeenschap. Als ik nu maar scoor, dan zien ze mij. Ik neem aan dat je dat dagelijks herkent in je omgeving. Het aloude thema van de mens in deze moderne tijd: ik wil ergens bijhoren, maar ik moet vooral opvallen.
Die individualisatie is voortgekomen uit het motto: Ik denk dus ik besta. Die tijd hebben we wel achter de rug. Het is tijd voor het motto: Ik ben omdat wij bestaan. Dat klinkt mooi, maar kunnen wij postmoderne mensen dat wel? Ik sta elke keer weer verbaasd over bijvoorbeeld Palestijnen die zich ten faveure van de gemeenschap opblazen in het gebied van de bedreigers.
Het gemeenschapsgevoel is sterk. Het gaat boven het individuele belang. Dat is mooi. Echter de wijze waarop dat gestalte wordt gegeven, is afkeurenswaardig. In de Afrikaanse stammen lossen ze problemen op met behulp van dialoog. Alles gedragen door de gehele gemeenschap. Dat kan, omdat de leider een beslissing neemt vanuit de behoefte en het belang van de gemeenschap, nadat hij eerst heeft geluisterd naar die gemeenschap.
Ieder voor zich
Ik zie die directeur zo voor me. Opgezadeld met haast onhaalbare resultaatverplichtingen,
opgedragen door de nog grotere directeur of door de aandeelhouders. Hoe haalt
hij deze resultaten? Door mensen te werven en in te zetten voor de benodigde arbeid.
Zo moeten ze samen een gemeenschap vormen. Waar staan ze dan voor? Voor de resultaten
of voor de functie in de samenleving? Hoe raakt het de ziel van de werkende mens?
Hoe raakt het de ziel van de kopende klant? Door de druk van de bazen is het moeilijk
om te werken aan de ziel van het bedrijf. Laat staan aan die van de mens. Gaat
het over het menszijn of over het menselijk kapitaal?
Gaan we met elkaar om door elkaar te willen horen en zien of door elkaar te gebruiken voor onze persoonlijke doelstellingen? Bouwen we een gemeenschap op door dialoog of door bureaucratie? Het is zo moeilijk om uit het web van ego, ratio, kaders, consumptie, etc. te blijven. De arbeidsvoorwaarden voor het volgende jaar moeten weer worden afgesproken. Gaan we als gemeenschap hiermee om door bijvoorbeeld ouderen meer vrije tijd te geven en jonge ouders te helpen in de kosten van kinderopvang of gaan we ieder voor zich? Ik vrees, dat het uitloopt op: Laat ieder zijn eigen zaken regelen.
De individualisatie zit zo diep in ons geworteld. Het heeft de stammencultuur in ons verdrongen. Misschien als er een vijand komt, dat we ons heil weer bij elkaar zoeken en dat elk individu beseft dat hij is omdat wij bestaan. We hebben elkaar nodig. Ik zag laatst de interland Nederland – Tsjechië. Dat Oranjegevoel is een gemeenschapsgevoel. Echter alleen gebaseerd op ‘beter zijn dan de andere’. Daar heb je een tegenstander voor nodig. Ik hoorde onze landgenoten fluiten tijdens het volkslied van Tsjechië. Jammer, zonder Tsjechië hadden we deze wedstrijd beleefd als de wedstrijd tegen Liechtenstein. Een beetje respect is dan toch wel op zijn plaats. Hoe kunnen we veranderen van de individuele maatschappij naar een gemeenschappelijke?
Hoe kunnen we als organisatie een gemeenschap vormen en samen naar hetzelfde
streven? Op de eerste plaats hebben we dan een onbaatzuchtige leider nodig. Ik
ben zulke mensen wel tegengekomen. Ze bestaan! Nu hoeven we alleen nog de stap
te zetten, deze als leider aan te stellen en vervolgens alle vertrouwen en respect
te geven. Een dergelijke leider staat boven alle directeuren die met resultaatverplichtingen
zijn
opgescheept. Want dat streven is van een andere orde dan die van gemeenschapsstreven.
Reacties zijn welkom op ton.de.baaij@capgemini.nl.
*** Column in de reeks ‘Collaborate Belongs Everywhere’. Verdiepingsslagen over samenwerking die ieder mens overal nodig heeft, ook in het werk. De columns op deze website worden op persoonlijke titel geschreven.***