Adaptive - Inleiding
Auteur: Ton de Baaij
Publicatiedatum: 14-04-2003
Een mens wil overleven, bij een groep horen en zichzelf verwezenlijken. Werken is een uitermate geschikt middel om brood op de plank te krijgen, met behulp van anderen jezelf te verwezenlijken, adaptief te worden en zo altijd de adequate toegevoegde waarde aan de maatschappij te bieden.
Zoals bij de meeste mensen is mijn opvoeding een grote stimulans geweest om mijn geconditioneerde reactieve vermogens te ontwikkelen. Ik paste mij aan, nadat ik straf had gekregen. Het was een aanpassing om te overleven, om geaccepteerd te zijn, gewaardeerd te worden. Ik ben lief, ik mag er zijn. Vader en moeder zijn de baas. Ik leerde van mijn opvoeding me te gedragen. Als ik een situatie herkende uit mijn geleerde verleden, dan wist ik wat ik moest doen. De schuld van me af zien te krijgen, proberen de pijn van afwijzing te vermijden. Ik plande activiteiten die het rechtvaardigde dat ik een aardige lieve jongen was. Zo pakte ik vaak zondags, als mijn ouders naar de kerk waren, de stofzuiger en als mijn ouders dan thuis kwamen, kreeg ik de geplande complimenten. Mijn vermogen om adequaat te reageren op wat er in het heden gebeurde, is iets wat ik van thuis niet heb meegekregen.
Socialiseren is een aanpassingsproces, maar dan wel conform de wensen van de ouders, schoolmeesters en andere bemoeials. Overleven is ook een aanpassingsproces, maar dan wel vanuit de motivatie erbij te mogen horen en niet vanuit je behoefte om jezelf te verwezenlijken. Voor een adaptieve organisatie heb je naast adaptieve IT vooral adaptieve medewerkers nodig. Een ontwikkelend mens heeft een goed contact met zijn omgeving en groeit in dat contact als persoon. In die ontwikkeling groeien de responderende vermogens en zelfs creërende vermogens. Responderen is ongeconditioneerd en adequaat reageren en daarmee inspelen op de veranderingen. Werken is een uitermate geschikt middel om jezelf te ontplooien, adaptief te worden en zo altijd de gewenste en benodigde toegevoegde waarde aan de maatschappij te bieden.
Een adaptieve onderneming speelt adequaat in op de steeds veranderende wereld. Daar heeft die onderneming onder andere parate kennis, verbindingen met de wereld, adaptieve IT en responderende medewerkers nodig. Vooral omdat de veranderingen zich in een hoog tempo afspelen, is inzicht in het ontwikkelingsproces van het ecosysteem nodig om te kunnen responderen en liever nog, te kunnen initieren. De technologische ontwikkeling heeft ons vandaag de dag zo ver gebracht dat we het hier over kunnen en moeten hebben. De informatietechnologie kan het aan, ook al moet er dan nog veel gebeuren, gezien vanuit de huidige uitgangspunten, architecturen en oplossingen bij veel bedrijven. Ik laat dat graag aan mijn andere talentvolle collega’s over. Mijn aandacht gaat uit naar de medewerker, want zonder de veranderings- en verbindingcompetentie van de medewerker kan geen enkele organisatie adaptief worden (zonder adequaat IT-systeem, architectuur, etc. trouwens ook niet, maar dat terzijde). Het spanningsveld van de menselijke behoefte om je te onderscheiden als individu en je te verbinden met anderen zorgt er voor dat we al onze vermogens inzetten: we denken na, we communiceren, we voelen de situatie aan, we voeren uit, we leren van wat we doen en van anderen, etc. Die vermogens heeft een organisatie ook nodig om adaptief te zijn.
Een medewerker is adaptief als hij:
- Zijn potentie in kan brengen in steeds wisselende teams/netwerken, die aan een oplossing voor een vraagstuk van dat moment werken (plug & play);
- Leert van wat de anderen van het team inbrengen zoals kennis, feedback, ervaring en zo invloed uitoefent op de synergie die tot innovatie leidt (learn en leverage);
- Durft te experimenteren om zijn werkelijke bijdrage aan de maatschappij/team/netwerk te ontdekken en verder te ontwikkelen bij succes en dus impliciet mag falen van zichzelf (seed, select & amplify);
Zijn omgeving (maatschappij, netwerk, team) aanvoelt en vanuit zichzelf daar adequaat op kan reageren (read & react).
Dat klinkt allemaal logisch. Toch vraagt dit nogal wat van een medewerker. Vooral als je bedenkt dat door zijn opvoeding vooral de reactieve vermogens, gericht op socialisatie en overleving, zijn ontwikkeld. Als ik alleen vanuit gewenst gedrag of overleving reageer, dan is het maar de vraag of ik de durf heb om te experimenteren met mijn competenties. Ik kan immers hierop worden afgerekend en me daardoor laten beperken in mijn ontwikkelingsruimte. Er zijn zoveel schoolmeesters, ouders en andere bemoeials in de buurt. Het is maar de vraag of ik het risico aandurf om me te verbinden met andere mensen. Ik heb anderen nodig, want ik hoor graag ergens bij en heb de bevestiging van mijn bestaan nodig, maar ik vertrouw ze niet allemaal. Hebben ze het wel goed met me voor? Het is het spanningsveld van ergens bij mogen horen en de behoefte mezelf te onderscheiden.
Het is maar de vraag of ik mijn competenties wel voldoende waardeer om ze in te brengen als mogelijk waardevol. Het doet me denken aan de schooljongen, die wikt en weegt of hij zijn vinger zal opsteken in de klas. Als hij het antwoord niet weet, gaat hij blozen, maar als hij het antwoord wel weet, wordt hij ook rood. Dus doet hij maar even niets. Het is maar de vraag of ik feedback kan zien als voeding in plaats van veroordeling en dus afwijzing. Je zou kunnen zeggen dat ik heb moeten leren om feedback niet op dezelfde wijze te ervaren, als de corrigerende opmerkingen van vroeger. Het zijn allemaal vragen om aan te geven, dat je adaptiviteit in ieder geval niet als vanzelfsprekend van ieder individu mag verwachten. Je kunt hierop de medewerkers gaan selecteren. Je kunt de medewerkers hier ook bij helpen, als ze dat nodig hebben en daarbij geholpen willen worden. Deze reeks columns gaan juist over die ondersteuning.
Adaptief zijn in een adaptieve organisatie is vruchtbaar, want een medewerker die past in een adaptieve organisatie weet bijvoorbeeld wat hij wil en kan, kan verbindingen aan gaan en weer los laten, neemt verantwoordelijkheid voor zijn handelen in een situatie, geeft en verdient vertrouwen en respect, kan reflecteren, heeft inlevingsgevoel in anderen en kan de actuele situatie goed aanvoelen. Als je als medewerker dat allemaal bij je werkgever kan leren en zijn, dan is werken inderdaad een bron van zelfverwezenlijking…en wie wil dat niet?
*** De columns op deze website worden op persoonlijke titel geschreven.***