Adaptive - Stilstaan of verandering
Auteur: Ton de Baaij
Publicatiedatum: 15-12-2003
In goede tijden willen mensen groeien en in mindere tijden willen ze zekerheid, stabilisatie. We hebben samen die goede tijden gemaakt en we hebben samen die mindere tijden veroorzaakt. Als we alleen maar wachten tot er weer betere tijden aanbreken, gebeurt er niets.
Ik las laatst dat Nederland veranderingsmoe is. ‘Welcome to the world’, denk ik dan. Terugkijkend in de geschiedenis zie je dat het de veranderingen zijn, die ons gebracht hebben waar we nu staan. De ontwikkelingen zijn misschien niet allemaal goed voor het menszijn, maar het biedt ook ontzettend veel mogelijkheden.
De auto, de televisie, het vliegtuig, mijn ouders hebben het allemaal zien komen. ‘Er is in onze generatie zoveel veranderd’, zeiden ze dan tegen elkaar. Die snelheid van veranderen is niet vertraagd, nee, die gaat steeds sneller. Het lijkt soms wel minutenwerk. Het stilstaande water verliest terrein aan het woelige water, dat haar weg door het landschap zoekt. Natuurlijk kun je momenten hebben om te hunkeren naar dat stilstaande water, maar wat doe je dan bij dat stilstaande water? Wachten? Uitrusten? Of sta je even stil bij jezelf?
Veranderingen komen voort uit een behoefte aan ‘uit het evenwicht raken’ en weer tot een nieuw evenwicht komen. Stilstand is een gevolg van de behoefte om in hetzelfde evenwicht blijven. Een mens wil zich ontwikkelen. Op zoek naar het nieuwe, het vreemde. Aan de andere kant is er de angst voor het nieuwe, het vreemde.
Zie hier, het spanningsveld van het leven. Soms is de behoefte de baas en soms de angst. In een ritmische afwisseling bestaat er een gezonde situatie. Zowel behoefte als angst hebben een belangrijke functie. Belangrijk is of je er contact mee hebt.
Hoe goed ken je je behoeften en angsten? Behoeften hebben betrekking op reiken uit naar de omgeving om iets te krijgen/geven. Angsten hebben meer betrekking op terugtrekken in jezelf om jezelf te beschermen. Als je een lange tijd uitreikt (behoefte), is er continue verandering in je omgeving en kun je je afvragen of er wel iets bij jou veranderd. Als je een lange tijd je terugtrekt (angst), is er continue stabilisatie en kun je je afvragen, hoe lang je je nog kunt handhaven.
Als je niets nieuws tot je neemt, degenereer je, val je uiteindelijk in stukken uiteen. Als je geen nieuwe zuurstof tot je neemt, als je geen voedsel tot je neemt, als je geen nieuw mens in je leven toelaat etc, dan blijft er uiteindelijk weinig meer van je over. Veranderen, vernieuwen, heb je nodig om je te handhaven als levend mens. Alles is in wisselwerking met elkaar. We beïnvloeden elkaar. Jij en ik, ik en mijn organisatie, mijn organisatie en mijn land.
En zo heb ik ook mijn aandeel in die wisselwerking. Ik speel mee, ik leer ervan, ik voeg iets toe, ik experimenteer in die omgeving, ik beantwoord hoe dan ook aan de situaties die ik tegenkom. Als ik meedoe, is dat een response en ook als ik afhaak. Als ik alleen maar slik, heeft dat invloed op mijn omgeving. Als ik goed kauw en wat me niet smaakt uitspuug, heeft dat ook invloed. Ook alles in een mens staat in wisselwerking tot elkaar. Lichaam en geest, mijn angsten en behoeften etc. En juist in de wisselwerking speelt het leven zich af, daar groeit iets, daar gaat iets dood.
Goede tijden, slechte tijden
‘We krijgen een kindje, we willen een groter huis. Het werd tijd. Een mooi huis
gekocht met ruimte voor de toekomst. Duur, maar met een goede baan en perspectief
is dat geen probleem.’ Dit is een zinsnede als uit het leven gegrepen. Vernieuwing,
groei. Het geeft blijdschap. Het is de behoefte van de mens. ‘De overheid wil
gaan snijden in hypotheekaftrek. De markt krimpt en mijn baas moet mensen ontslaan.
Kan ik straks mijn huis nog betalen en heeft ons kind nog wel toekomst?’ Dit is
ook een zinsnede als uit het leven gegrepen.
Ineens zien we deze vernieuwing niet meer als groei, maar als krimp. Het geeft onzekerheid en de angst groeit. In goede tijden willen mensen groeien en in mindere tijden willen ze zekerheid, stabilisatie. We hebben samen die goede tijden gemaakt en we hebben samen die mindere tijden veroorzaakt. En dan heb ik het alleen over de economie. Wij denken al gauw dat je alleen maar iets kunt, als je geld hebt. Mijn lieve vriendin zegt, dat als het geld minder is, we gewoon ergens anders gaan wonen en dat we dan nog steeds gelukkig zullen zijn. Daar heeft ze gelijk in, maar daar gaat deze column niet over.
Deze column gaat over een adequaat antwoord in en op slechte tijden. Hoe kan ik zekerheid vinden en groeien door ook in slechte tijden er te staan. Als we alleen maar wachten tot er weer voldoende geld is, weer betere tijden aanbreken, gebeurt er niets. Wie zal de situatie dan veranderen? Het gaat niet vanzelf. Hoe beïnvloed ik deze nieuwe situatie, zodat een vernieuwd evenwicht mij betere kansen biedt. Of hoe pas ik me aan in deze nieuwe situatie, zodat ik een nieuw evenwicht vind om mee te blijven doen? Hoe kan ik in contact zijn met de omgeving en hoe kan ik beter inspelen op de situatie, zodat ik dat doe wat nodig is? Dat zijn de vragen. Het gaat om ieders adaptiviteit. Niet alleen in goede tijden, maar ook in slechte tijden.
Stilstaan
Al die vragen, vragen om stilstaan. Hierbij bedoel ik niet, afwachten, passief
wachten tot de wereld is veranderd. Actief stilstaan. Wat doet de nieuwe situatie
met mij, als mens. Hoe respondeer ik zodanig dat het mij en de omgeving het beste
past. Met welk nieuw evenwicht kan ik weer uit evenwicht raken? Elke beweging
van mij, ook mijn actieve stilstaan, heeft invloed op de omgeving en het geheel,
hoe klein ook. Dat beïnvloedt mij weer. Het proces van wisselwerking.
Ik denk dat de veranderingsvermoeide mensen niet hebben stilgestaan bij al die veranderingen, elke dag weer. Als het water stroomt, hoe woelig ook, en je kunt mee op die stroom, vergeten mensen dat wel eens. Actief stilstaan hoort ook bij veranderen. Even kauwen, proeven, uitspugen of slikken, verteren en weer uitscheiden. Je wordt ook niet zo moe als je verandert vanuit jezelf onder invloed van je omgeving. En zo beïnvloed je het geheel – jij en je omgeving - en houd je de energie stromende.
*** De columns op deze website worden op persoonlijke titel geschreven.***