Welstilstand bevordert welzijn
Auteur: Ton de Baaij
Publicatiedatum: 27-11-2006
Morgen pak ik mijn rust wel of het is bijna kerstmis, dan heb ik even tijd voor mezelf. Het gevoel geen keuze te hebben, waardoor de ontmoeting met jezelf wordt uitgesteld. Oftewel een groeimoment wordt uitgesteld, omdat de uiterlijke groei blijkbaar belangrijker is.
Via, via kreeg ik een samenvatting van een verkennende studie naar de psychologische dimensie van de economische ontwikkeling in handen. Ik schrijf liever dan ik lees, dus een samenvatting van veertig pagina’s vind ik toch wel erg bont. Mijn werk als mensprocesbegeleider in commerciële winstzoekende en –gevende organisaties past echter wel precies in dit paradoxale thema van welvaart en welzijn. Ik kom de mensen tegen die welvarend genoeg zijn en tegelijk geen welzijn ervaren. Er ligt ergens een grens waarin welvarendheid nog bijdraagt aan welzijn en daar waar dat het niet meer doet. Het zal een subjectieve grens zijn en een objectief gegeven. Wat ook vaststaat, is het gegeven dat je wel gezonde mensen nodig hebt om de welvaart in stand te houden en verder te laten groeien. Economische groei lijkt wel noodzakelijk om te overleven, zo doen we elkaar geloven. Dus wordt er meer en meer van mensen gevraagd, die vervolgens ook maar mensen zijn en hun grenzen bereiken. Waar vroeger de lichamelijke uitputting een thema was, is de huidige geestelijke uitputting door de verandering van werkzaamheden nog vele mate groter. Onze geestelijke gezondheid bepaalt vandaag de dag immers de kwaliteit en inzetbaarheid van het productiemiddel dat mens heet. Bij grotere druk en hogere eisen om groei te bewerkstelligen wordt ook een grens bij de mogelijkheden van een mens bereikt. Werkstress, burnout, depressie en andere geestelijke gezondheidsproblemen vormen dan ook het leeuwendeel van het ziekteverzuim. De stijging van WAO-ers en zieken probeert de overheid krampachtig te beperken door andere regels af te spreken. Ziekte is alleen ziekte als het objectiveerbaar aan te duiden is. Arbeidsongeschikt word je alleen nog als je echt niet zelf meer naar het toilet kan. Zo proberen we dat als gemeenschap in de hand te houden, want we moeten verder, verder met onze groei, met onze welvaart, dan maar ten koste van ons welzijn.
Ik denk wel eens, wat een mazzelaar ben ik toch. Toen de computer haar intrede deed, koos ik ervoor om programmeur te worden, hoewel ik geen idee had, wat dat allemaal voorstelde. En nu is geestelijk welzijn een belangrijk groeiend aandachtspunt voor de samenleving. Ik ben de ICT ontgroeid en wil graag bijdragen aan het welzijn van mensen. Het past allemaal mooi. Het enige waar ik op moet letten, is dat ik mijn eigen grenzen in de gaten moet houden, want mijn agenda puilt uit als ik zelf even niet oplet. Ook ik bewaak mijn grenzen niet preventief. Ik heb dagen gemaakt van 7:00 uur tot 20:00 uur met alleen maar gesprekken voeren. Op een gegeven moment gebeurde er iets, waardoor ik van slag raakte. Toen wilde ik pas mijn eigen situatie onderzoeken. Het is allemaal prachtig werk, maar het is teveel. Goed kijken naar mezelf naar wie ik ben en dan breng ik aanpassingen aan. Misschien herken je het wel. Grenservaringen zijn momenten van ontmoeting met jezelf en uitnodiging tot verdere groei. Het is dan wel belangrijk de grenservaring ook als zodanig te zien. De mensen die lijden aan werkstress, burnout, depressie en andere geestelijke gezondheidsproblemen als gevolg van grensoverschrijdingen gaan er vaak aan voorbij. Je kent dat wel misschien van jezelf of van anderen. Het komt nu even niet uit om moe te zijn, we moeten nu verder. Morgen pak ik mijn rust wel of het is bijna kerstmis, dan heb ik even tijd voor mezelf. Het gevoel geen keuze te hebben, waardoor de ontmoeting met jezelf wordt uitgesteld. Oftewel een groeimoment wordt uitgesteld, omdat de uiterlijke groei blijkbaar belangrijker is. Bovendien straks wordt de jaarbonus bekend gemaakt en uitgekeerd, daar zullen ze thuis wel blij mee zijn. Dat is toch ook groei van onszelf? Nee, dat is ook uiterlijke groei.
Welvaart raakt ons welzijn, maar is het niet. Vaart is niet altijd bevorderlijk voor ons zijn. Soms is juist stilstand bevorderlijk voor ons welzijn. Het woord welstilstand staat niet in de Van Dale, maar daar gaat nu verandering in komen, wat mij betreft. De afwisseling van welvaart en welstilstand bevordert het welzijn. Ik weet nog goed toen we jaren geleden naar Frankrijk reden voor onze vakantie. Het was handig om ’s nachts te gaan rijden. Dan konden de kinderen slapen en wij konden de vaart er in houden. Het was inmiddels 6 uur in de ochtend geworden en de zuidelijke zon brandde al heel goed. Helaas kwamen we in de ochtendspits terecht. Gedwongen stilstaan, terwijl ik er de vaart in wilde houden. We waren er immers toch bijna. En dan die zon. En die niet geslapen nacht. Langzaam voelde ik alle energie wegtrekken. Ik viel meter voor meter in slaap. Toen hebben we besloten er even tussen uit te gaan. Op een rustig plekje hebben we bewust gekozen om stil te staan. En impliciet besloten we de vaart er uit te halen. Dat hielp en gelukkig maar, want het is uiteindelijk half twee in de middag geworden, voordat we ons vakantieverblijf hadden gevonden. Die bewuste stilstand bevorderde mijn welzijn om er daarna weer de vaart in te zetten. Wat zou er zijn gebeurd als ik mijn grenservaring (slaap) niet serieus had genomen? Zou economische stilstand ook bevorderlijk zijn voor verdere groei? Jazeker, dat gebeurt ook. We noemen dat dan teruggang in plaats van stilstand. Het is maar hoe je het bekijkt. Ik had immers mijn rustpauze in Frankrijk als teruggang kunnen zien, omdat we dan waarschijnlijk later aankomen op onze vakantiebestemming.
De dagen van kerstmis en nieuwjaar zijn uitstekende momenten om stil te staan.
Hoe is het eigenlijk met me? Wat heeft afgelopen jaar me gebracht en wat wil ik
voor volgend jaar? Als je zo stilstaat, hoop ik dat je niet alleen aan je welvaart
denkt maar ook aan je welzijn. Een goed idee lijkt me om welstilstand op te nemen
in je vocabulaire en daar ook eigen vorm aan te geven. En nog beter is het om
het stilstaan met iemand te delen. Het leven speelt zich immers af in het contact
met de ander of het andere. Daar kan een grens worden ervaren. De grens tussen
jou en mij. Het moment van contact, van ontmoeting, als begin van verdere groei.
Groei van welvaart en welzijn door welstilstand met elkaar. Samen bereik je immers
meer.
Reacties zijn welkom op ton.de.baaij@capgemini.com.
***Column in de reeks ‘Collaborate Belongs Everywhere’. Verdiepingsslagen over samenwerking die ieder mens overal nodig heeft, ook in het werk.***