Capgemini’s European Energy Market Observatory: instabiliteit in elektriciteit- en gasmarkten bedreigt leveringszekerheid in de regio

| Press release
Capgemini heeft in samenwerking met Exane BNP Paribas, CMS Bureau Francis Lefebvre en VaasaETT Global Energy Think Tank de resultaten bekendgemaakt van het 15e European Energy Market Observatory (EEMO) rapport. Het onderzoek laat zien dat een combinatie van een lange economische crisis, deregulering in de gas- en elektriciteitmarkten en de klimaat en energiedoelstellingen van de EU om het gebruik van hernieuwbare energie te stimuleren tot een sterke verstoring heeft geleid van de Europese gas- elektriciteitmarkten. Deze instabiele situatie vormt op zowel de korte als de lange termijn een potentiële bedreiging voor de toekomstige leveringszekerheid van energie in de regio.

Verschillende factoren dragen bij aan deze verstoring die gevolgen heeft voor klanten en utilitybedrijven


De economische crisis
De eerste factor die bijdraagt aan de turbulente situatie is de economische crisis. Die heeft een sterke impact gehad op de consumptie van elektriciteit en gas in Europa. In 2012 daalde de elektriciteitsconsumptie met 0,2% vergeleken met een jaar eerder en met 1,2% in het eerste half jaar van 2013 (ten opzichte van de eerste zes maanden van 2012). De gasconsumptie daalde nog scherper met 2,2 in 2012 (jaar-op-jaar), maar stabiliseerde in het eerste half jaar van 2013.
 
EU klimaat- en energiepakket
Projecten rondom hernieuwbare energie hebben een grote vlucht genomen onder invloed van de doelstelling uit het EU klimaat- en energiepakket om in 2020 20% van de energiemix uit hernieuwbare energie te laten bestaan. Dit zet de productie van gas onder druk. Hernieuwbare energie heeft een aantrekkelijke positie verworven in de “merit order” (de wijze waarop beschikbare bronnen van elektriciteit gesorteerd worden op volgorde van variabele kostprijs) van energiecentrales omdat investeringskosten in hernieuwbare energie worden gesubsidieerd en de operationele kosten laag zijn. Hierdoor is de benutte capaciteit van gastgestookte centrales sterk gedaald (dat na hernieuwbare energie als eerste volgt in de merit order). In landen met een hoog aandeel hernieuwbare energie is de capaciteitsbenutting sterk gedaald: in Spanje naar 11% in het eerste half jaar van 2013 en naar minder dan 21% in Duitsland (2012). Volgens het International Energy Agency is een capaciteitsbenutting van minimaal 57% winstgevend is.
 
Impact onconventionele ontwikkeling gas in de VS
Dankzij de spectaculaire ontwikkeling van onconventionele gasbronnen aan de andere zijde van de Atlantische oceaan1 is de spotprijs van gas in de Verenigde Staten laag2 Dit draagt bij aan de economische en industriële revival van het land3 Deze lage gasprijzen hebben ervoor gezorgd dat er meer gas en minder kolen door de centrales wordt verbruikt, waardoor een kolenoverschot is ontstaan en een toenemende export naar Europa. Hierdoor zijn kolenprijzen in de regio gedaald met 30% tussen januari 2012 juni 2013, zodat de capaciteitsbenutting van kolencentrales ten opzichte van gascentrales in Europa sterk is verbeterd4.

 

Volgens het EEMO-rappport zijn de gevolgen van deze turbulente situatie zeer serieus

 
Sluiting gascentrales
Een van de grootste gevolgen van verstoorde gas- en elektriciteitmarkten betreft de snelle sluiting van talloze gascentrales in de regio. Een recente studie van IHS schat dat circa 130.000 MW van de Europese gascentrales (ongeveer 60% van de opwekkingscapaciteit van gasgestookte energiecentrales) niet in staat is om de vaste kosten terug te verdienen en hierdoor het risico lopen op sluiting in 20165 Deze centrales – essentieel om piekvraag op te vangen-  worden vervangen door volatiele en onvoorspelbare installaties vor het opwekken van hernieuwbare energie die zwaar worden gesubsidieerd.
 
Zeer hoge subsidies voor hernieuwbare energie
Ondanks het feit dat overheden nu minder optimistisch zijn over subsidies op hernieuwbare energie, zorgt het toegenomen aandeel van deze energie in de totale energiemix voor steeds hogere subsidiebedragen. Dit wordt een probleem voor de met grote overheidstekorten kampende Europese landen. De hogere elektriciteitsprijzen zet bovendien de koopkracht onder druk van consumenten die toch al hun levensstandaard zien dalen door de economische crisis. In Duitsland is bijvoorbeeld de EEG heffing6 toegenomen van ct €1,31/kWh in 2009 naar ct €5,28/kWh in 2013. Dit vertegenwoordigt een significant deel (meer dan 18%) van de binnenlandse elektriciteitsprijzen7.
 
Dalende prijzen voor CO2 certificaten
Het rapport benadrukt ook CO2, de andere grote uitdaging van de sector. De lage prijzen voor de emissierechten ondermijnen de economische voordelen om in technologie te investeren die geen broeikasgassen uitstoot. In vijf jaar tijd is de prijs voor CO2 gedaald van omstreeks €20/t in 2007 naar minder dan €5/t in augustus 2013. Deze prijzen zijn te laag vergeleken met de geschatte prijzen die nodig zijn om op een concurrerende wijze systemen te kunnen implementeren voor CO2-afvang en –opslag: €40-55/t voor kolencentrales en €80-110/t voor gascentrales.
 
Financiële druk op utilitybedrijven
Deze instabiele markt heeft geleid tot lage en grillige groothandelsprijzen voor elektriciteit, minder positieve prijspieken en meer negatieve prijsuitschieters. Hierdoor worstelen utilitybedrijven  met hun financiën. Inkomsten dalen structureel of zoals de Duitse topman van RWE Peter Terium het onlangs stelde: “80% van de bedrijfsinkomsten zijn binnen twee tot drie jaar verdwenen”. Ook de EBITDA marges van utilitybedrijven staan onder druk door lagere marges op energieopwekking en de stijgende overcapaciteit als gevolg van dalende consumptie en stijgende belastingdruk.
 
Kritische investeringen worden bedreigd
Op de langere termijn moeten utilitybedrijven significante investeringen doen in infrastructuur om de levering in de regio te borgen en concurrerend te blijven. Deze investeringen omvatten het vervangen van gas- en kolencentrales die gesloten worden8 en het bouwen van nieuwe transmissienetten; vooral voor de implementatie van energietransitie beleid. Omdat de tijd om dergelijke infrastructuurprojecten te realiseren  doorgaans ligt tussen de vijf en tien jaar, kunnen utilitybedrijven onaangenaam verrast worden als de economie verder herstelt en de consumptie weer aantrekt. Deze investeringen bedragen naar schatting meer dan  €1000 miljard9 tussen nu en 2020.  Door de onzekere markt, de gereguleerde omstandigheden en de onzekere financiële situatie bij utilitybedrijven, vrezen de onderzoekers dat deze kritische investeringen niet in het juiste tempo worden gedaan.
 

Aanbevelingen EEMO voor de Europese energiemarkten

Volgens het EEMO-rapport is het noodzakelijk de energiemarkten radicaal te hervormen. Deze veranderingen omvatten de hervorming van het ETS10 systeem om naar een meer marktgerelateerde regulering over te stappen of om op het Britse model over te stappen met een CO2 bodemprijs. Daarnaast is het creëren van een capaciteitsmarkt op Europees niveau11 een harde voorwaarde. Ook is een nieuw ontwerp voor de retailmarkt van belang voor de financiering van smart grids. Ten slotte zal gestreefd moeten worden naar redelijker groeitempo voor hernieuwbare energie capaciteit. De daaraan gerelateerde groei van subsidies moeten worden beperkt.
 
Colette Lewiner, Capgemini's expert op het gebied van energie en utilities zegt “De huidige situatie vormt een duidelijk bedreiging voor de Europese leveringszekerheid. Gascentrales, die in staat zijn om te gaan met piekbelasting, sluiten snel. Buffers, zoals gas dat voor de winter ondergronds wordt opgeslagen, zijn aanzienlijk lager dan in voorgaande jaren. Een zeer koude winter kan op korte termijn leiden tot serieuze problemen in de levering en de balancering van het net. Daarnaast hebben de groei van hernieuwbare energie en de dalende prijs van CO2 emissierechten de groothandelsprijzen voor elektriciteit naar beneden geduwd waardoor utilitybedrijven onder grote druk zijn komen te staan.”
 
Over de Capgemini European Energy Markets Observatory (EEMO)
Capgemini’s European Energy Markets Observatory (EEMO) is een jaarlijks rapport dat de voortgang bijhoudt van de realisatie van een open en concurrerende elektriciteit- en gasmarkt in de 29 EU-landen plus Noorwegen en Zwitserland. Daarnaast wordt ook gekeken naar de voortgang van het EU klimaat- en energiepakket. De 15e  editie is gebaseerd op openbare bronnen en op de kennis en methodologie van Capgemini. De data zijn afkomstig uit 2012 en de winter van 2012/13. Specifieke inzichten in het Europese  energiebeleid, de financiële situatie en prestaties van de energiesector en informatie over switching en klantgedrag in retailmarkten zijn afkomstig van CMS Bureau Francis Lefebvre, Exane BNP Paribas en VaasaETT.
 
Meer informatie over EEMO en het rapport zelf kunt u aanvragen via onze EEMO pagina.